Ban zonder eigenschappen (Knack 11 oktober 2006)

De Zuid-Koreaan Ban Ki-moon wordt opvolger van Kofi Annan als secretaris-generaal bij de Verenigde Naties. Is dit de saaie manager die de Amerikanen graag wilden?

Door Peter Vermaas

Aan de vaalblauwe muur van de grote toegangshal van het hoofdkwartier van de Verenigde Naties in New York is al een plekje vrijgemaakt voor het portret van scheidend secretaris-generaal Kofi Annan. Naast een aantal statig bedoelde portretten van illustere voorgangers als Boutros Boutros-Ghali, Javier Pérez de Cuéllar en Dag Hammarskjöld, zal hier na 1 januari de beeltenis van de Ghanees komen te hangen die sinds 1997 de organisatie leidde.

In recordtempo werd de Veiligheidsraad het vorige week eens over de opvolger van Annan, de Zuid-Koreaanse minister van Buitenlandse Zaken Ban Ki-moon. Dat de nieuwe secretaris-generaal uit Azië zou komen, stond vrijwel vast. De Aziaten waren sinds de Birmees Oe Thant domweg ‘aan de beurt’ om een kandidaat te leveren. Ban haalde in een aantal geheime kiesrondes steeds meer stemmen dan zijn concurrenten. Bij de laatste stemming werd duidelijk dat geen van de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad bezwaar had tegen zijn kandidatuur.

In november zal de Algemene Vergadering op voordracht van de Veiligheidsraad het definitieve besluit nemen. Vooral de Chinese VN-ambassadeur bleek een groot voorstander van Ban. Maar ook de Amerikanen waren wel gecharmeerd van de Zuid-Koreaan. Al was het maar omdat hij onlangs heeft gezegd dat de Verenigde Staten de belangrijkste lidstaat van de VN zijn. Een plezierige werkrelatie met Amerika, gastland en grootste donor van de VN, is voor de iedere secretaris-generaal van levensbelang. Daar kan de voorganger van Kofi Annan, de verstrooide Egyptische professor Boutros Boutros-Ghali, van getuigen. Die werd zonder pardon door de Amerikanen geëxcommuniceerd. Kofi Annan werd na het afserveren van Boutros-Ghali expliciet als de Amerikaanse kandidaat gepresenteerd.

Maar ook Kofi Annan is de laatste jaren uit de gratie geraakt. Conservatieve leden van het Amerikaanse Congres riepen herhaaldelijk om zijn aftreden nadat Annans zoon betrokkenheid was gebleken bij malversaties in het Olie-voor-voedselprogramma van de VN in Irak. Bovendien is het Annan, ondanks manmoedige pogingen, niet gelukt om een aantal noodzakelijke hervormingen door te voeren in het VN-apparaat. Niemand die het merken zou als het hoofdkantoor van de VN in New York de bovenste tien etages zou kwijtraken, zei de Amerikaanse VN-ambassadeur John Bolton eerder dit jaar. Daarin staat deze houwdegen in eigen land niet alleen. ‘Als de Verenigde Naties niet zouden bestaan, dan had Fox News ze uitgevonden’, zegt Annan-biograaf James Traub.

Ban Ki-moon, nu nog goed met Bolton, zal dus een dikke huid moeten hebben en onvermijdelijke Amerikaanse kritiek uit politiek en conservatieve media moeten kunnen verdragen. Gelukkig kent hij land en volk vrij aardig. Al op zijn achttiende reisde Ban (°1944) voor het eerst naar de VS. Later zou hij terugkeren als student, als diplomaat in Washington en als ambtenaar bij de Verenigde Naties.

Bij het begin van de discussie over de opvolging van Annan opperde John Bolton dat de nieuwe secretaris-generaal in de eerste plaats een capabel manager moet zijn, iemand die het vastgelopen VN-apparaat op bedrijfsmatige wijze kan opschonen. Volgens professor Edward C. Luck van Columbia University, een groot VN-kenner en voormalig adviseur van Annan, is dat niet genoeg. ‘Ik ben een groot voorstander van een VN-hervorming, maar een secretaris-generaal moet niet alleen een manager zijn. Hij moet bovenal ook mensen bij elkaar kunnen brengen.’

Maar dat mag wel met iets minder show, zeggen Luck en Traub. Kofi Annan is in de laatste tien jaar, in de woorden van Traub, een ‘seculiere paus’ geworden. Luck: ‘Een secretaris-generaal met een te duidelijke eigen mening, leidt tot aanvaringen met lidstaten en de permanente leden van de Veiligheidsraad. Dat Kofi Annan een echte ster is geworden, is louter toeval. Hij is er in ieder geval niet voor ingehuurd. Het zijn de lidstaten die de organisatie vormen, de secretaris-generaal moet de club slechts bij elkaar houden.’

Wat dat betreft is Ban de perfecte kandidaat. ‘Saaier kan niet’, zegt een anonieme diplomaat in het VN-gebouw. En Annans biograaf James Traub is er op voorhand van overtuigd dat hij over Ban nooit een boek volgeschreven krijgt. Zelf heeft de Zuid-Koreaan daar hele andere gedachten over. ‘U mag mij als een slappeling beschouwen’, zei hij laatst, ‘maar ik heb een hele sterke innerlijke kracht. Dat is iets wat de buitenwereld niet makkelijk kan zien.’

Advertisements

About this entry