‘Bush is afgestraft voor zijn halsstarrigheid’ (Knack 14 november 2006)

Oud-basketballer en politiek analist Bill Drozdiak tempert de hooggespannen verwachtingen over de politieke aardverschuiving in de Verenigde Staten. De Democraten, zegt hij, zijn de komende jaren alleen maar met zichzelf bezig. ‘Inhoudelijk zijn ze nog steeds zeer verdeeld.’

Door Peter Vermaas

Op alle fronten zijn de Republikeinen van president George W. Bush vorige week verslagen. Niet alleen het Huis van Afgevaardigden is in Democratische handen gevallen, zelfs de Senaat, waar bij deze verkiezingen slechts een derde van de zetels vrijkwam, kent nu een meerderheid voor de Democraten. Een krappe meerderheid, maar toch. De afgelopen zes jaar hoefde president Bush zich van de Democraten niets aan te trekken, nu zal hij bij alle grote besluiten tot het eind van zijn ambtstermijn in 2008 Nancy Pelosi, de nieuwe speaker van het Huis, tegenover zich vinden.

Maar hoe nu verder?

‘Veel Europeanen zijn blij te zien dat Bush klappen heeft gekregen’, zegt ex-sporter Bill Drozdiak, tegenwoordig deskundige op het gebied van de trans-Atlantische relaties, in zijn compacte kantoortje in hartje New York. ‘Democraten vallen in Europa nu eenmaal beter in de smaak. Maar deze uitslag zal bepaald niet tot eenvoudiger trans-Atlantische verhoudingen leiden.

De Democraten, verwacht hij, zullen de komende jaren vooral met zichzelf bezig zijn. ‘Alles zal in het teken staan van de presidentsverkiezingen van 2008. Met een Republikeinse regering en een Democratisch Congres dreigt Amerika de komende twee jaren in een impasse te raken. Op het gebied van onderwijs, sociale zekerheid en immigratie kunnen de twee partijen wellicht nog samenwerken, maar echt soepel zal het niet gaan. De Democraten zullen Bush in zijn laatste jaar geen enkele zege gunnen’, zegt hij.

Op internationaal gebied zullen de Amerikanen zich in de nieuwe verhoudingen meer afzijdig houden. Drozdiak verwacht de komende twee jaar geen enkel Amerikaans initiatief in het Israëlisch-Palestijns conflict. En het zal nóg moeilijker worden om met Europa tot een akkoord over vrije wereldhandel te komen. ‘Democraten zijn over het algemeen gevoeliger voor de angst van kiezers dat ze hun baan kwijtraken aan goedkopere werknemers in het buitenland’, zegt hij. ‘Het is voor hen dus aanzienlijk moeilijker dan voor Republikeinen om vrijhandel te verdedigen.’

Drozdiak, die vele jaren professioneel basketbal speelde bij Racing Mechelen en getrouwd is met de Belgische consul-generaal in New York, werkte na zijn sportcarrière als journalist voor het gezaghebbende weekblad Time en als chef Europa van The Washington Post . Tot 2004 verdiepte hij zich als directeur van het Transatlantic Center in Brussel in de relaties tussen Europa en de Verenigde Staten. In New York doet hij dat nog steeds, nu als de baas van de American Council on Germany. Daarnaast is hij lid van de prestigieuze Council on Foreign Relations, de club die het blad Foreign Affairs uitgeeft. Enkele dagen na de verkiezingen tempert Drozdiak de hooggespannen Europese verwachtingen over de Amerikaanse politieke aardverschuiving.

‘De campagnes zijn voorbij’, zegt president Bush de laatste dagen bij herhaling. Bescheidener dan we hem ooit hebben meegemaakt, legt hij uit dat hij er naar uitziet om met de Democraten te gaan samenwerken. De twee partijen verschillen nauwelijks van elkaar: Democraten en Republikeinen ‘houden evenveel van Amerika’, zei Bush en ‘zijn even patriottisch en even bezorgd om de toekomst’. Om die toekomst niet nodeloos gecompliceerd te maken, werd minister van Defensie Donald Rumsfeld daags na de verkiezingen naar huis gestuurd en opgevolgd door voormalig CIA-chef Robert Gates. De campagnes mogen dan voorbij zijn, een van de belangrijkste campagnethema’s, de oorlog in Irak, zal de laatste twee jaar van Bush’ presidentschap blijven domineren.

Veel Europese landen drongen met de Democraten al veel langer aan op het ontslag van de chef van het Pentagon. Maar we moeten niet denken dat president Bush, met de kantelende machtsverhoudingen in Washington, om louter edelmoedige redenen zijn critici tegemoet komt, zegt Drozdiak. ‘Het leven van Rumsfeld zou met een door de Democraten gedomineerd Congres behoorlijk miserabel zijn geworden. De Democraten hebben nu de mogelijkheid om allerlei onderzoeken te beginnen naar de grondslagen voor de inval in Irak en ze zullen geheid onderzoek gaan doen naar de besteding van de miljarden voor de wederopbouw van het land. Dat zou betekend hebben dat Rumsfeld de helft van zijn tijd op Capitol Hill onder ede zou moeten getuigen. Met alle camera’s op zich gericht en zeer vijandige ondervragers tegenover zich, zou hij zijn kalmte kunnen verliezen en stomme dingen kunnen zeggen. Dat zou in het licht van de presidentsverkiezingen van 2008 behoorlijk schadelijk kunnen zijn voor de Republikeinen.’

Hebben wat u betreft de Democraten vorige week gewonnen of hebben de Republikeinen verloren?

BILL DROZDIAK: Allebei, zou ik zeggen. De Republikeinen hadden het in de campagne heel moeilijk door het debacle in Irak en de verschillende corruptieschandalen. Kiezers kregen met recht het idee dat de absolute macht die de Republikeinen hadden door zowel in het Congres als in het Witte Huis aan de touwtjes te trekken, corrumperend gewerkt heeft.Daarnaast kunnen we er niet omheen dat de Democraten een hele slimme campagne hebben gevoerd. Ze hebben voor strategische posities vrij gematigde kandidaten geselecteerd: geen radicale linkse zonderlingen, maar mensen die hun Republikeinse tegenkandidaat op eigen terrein konden uitdagen. Soms waren zelfs echte conservatieven kandidaat voor de Democraten. Neem Senaatskandidaat Jon Tester in Montana: een heel conservatieve boer met gemillimeterd haar. Hadden ze in die staat een of andere quasi-socialistische professor genomen, dan hadden de Democraten daar zonder enige twijfel verloren.

Ideologisch zijn de Democraten dus niet echt een eenheid. Is dat een risico?

DROZDIAK: De partij moet inderdaad een manier zien te vinden om tot een zekere consensus te komen. Inhoudelijk zijn ze nog steeds zeer verdeeld. Conservatieve Democraten staan bijvoorbeeld sterk afkerig tegenover hogere belastingen. Daarnaast heb je een aantal behoorlijk linkse oudgedienden die groot voorstander zijn van diepgravende onderzoeken naar wat er in de regering-Bush is gebeurd. Het zal voor Nancy Pelosi echt een uitdaging worden om de partij bij elkaar te houden. Maar ze heeft menigeen de laatste tijd verrast door te laten zien dat ze wel degelijk in staat is om de partij te disciplineren. In het verleden was het een nogal ongeorganiseerde partij, terwijl er nu een vrij coherent geheel staat.

Maar Pelosi is zelf behoorlijk liberaal. Gaat dat geen problemen geven?

DROZDIAK: Dat ze zo liberaal zou zijn, is een mythe. Net als ik komt ze uit San Francisco, maar ze is behoorlijk gematigd. Ze is iemand die aftast en kijkt wat er mogelijk is. Ze is vijfvoudig grootmoeder en haar vader was een gerespecteerd lid van het Congres. Ze is goed in staat mensen tot kalmte te brengen en ze staat voor duidelijkheid en normen en waarden. Dat maakt indruk.

Maar ja, in haar district is een deel van de achterban teleurgesteld dat ze niet een wat meer radicale positie inneemt. De meeste mensen daar willen onverwijlde terugtrekking van alle troepen uit Irak, maar zoiets heeft Pelosi nooit bepleit. Ze heeft ook mensen tegen zich in het harnas gejaagd omdat ze geen impeachment -procedure tegen George W. Bush wil beginnen. Met name op de linkervleugel van haar partij vinden veel mensen dat de Democraten direct hun macht moeten gebruiken om Bush af te zetten. Maar zij zal dat zeker niet doen.

Formeel waren het vorige week lokale verkiezingen. Maar zelfs populaire Republikeinse Congresleden moesten het veld ruimen omdat ze domweg lid waren van de verkeerde partij. Draaide alles om Irak?

DROZDIAK: Het feit dat Bush vasthield aan een beleid dat door een ruime meerderheid van de kiezers als verkeerd wordt bestempeld, heeft de Republikeinen bepaald geen goed gedaan. In 2004, bij de presidentsverkiezingen, hebben ze hem het voordeel van de twijfel gegeven, maar nu er geen tekenen zijn dat de situatie in Irak beter wordt en de oorlog in toenemende mate Amerikaanse levens kost, wilden mensen wraak nemen. Bush is afgestraft voor zijn halsstarrigheid.

Het lokale element speelde bij deze verkiezingen dus even geen rol?

DROZDIAK: Toch wel. De oorlog in Irak heeft een hele sterke lokale impact: plaatselijke kranten schrijven over gezinnen die voor lange tijd ontregeld worden omdat een van de gezinsleden in Irak moet dienen en reservisten die voor de derde of vierde keer naar de oorlog worden gestuurd, zullen in hun reguliere werk vervangen moeten worden. Dat wordt op lokaal niveau hard gevoeld. Je ziet dat zittende congresleden die als makke schapen het beleid van Bush gevolgd hebben, daar niet voor beloond zijn. In regio’s in de Verenigde Staten waar Irak zijn tol heeft geëist, zeiden kiezers: je had je meer onafhankelijk moeten opstellen en tegen Bush in het geweer moeten komen.

Veel independents , mensen die bij geen van de partijen geregistreerd staan, stemden bij de presidentsverkiezingen in 2004 op de Republikeinen en hebben nu duidelijk in meerderheid voor de Democraten gekozen. Maar zoiets verschilt per staat. Ohio, waar veel banen verloren zijn gegaan, was destijds nog helemaal voor Bush. Nu hebben de Democraten gewonnen omdat kiezers bang zijn dat bedrijven nog meer banen naar het buitenland verplaatsen.

Uit onderzoek van CNN bleek dat corruptie voor kiezers een nog belangrijker thema was dan Irak. Heeft dat u verrast?

DROZDIAK: Nee, zeker niet. Het heeft me eerder verbaasd dat het maar bleef doorgaan met onthullingen over dit soort praktijken. Als de ene zaak voorbij was, dan begon de volgende alweer. Het meest bekend is natuurlijk de affaire rond de corrupte en in Washington invloedrijke lobbyist Jack Abramoff. Maar we hebben hier bijvoorbeeld ook de kwestie gehad van Duke Cunningham, de Republikeinse afgevaardigde uit Californië die heeft toegegeven meer dan twee miljoen dollar aan steekpenningen te hebben aangenomen. En Tom Delay uit Texas, die in een affaire over campagnegelden verzeild was geraakt. Meer recent speelde de zaak rond de e-mailtjes van Congreslid Mark Foley uit Florida. Dat was weliswaar misschien niet letterlijk corruptie, maar alles bij elkaar ontstond wel het beeld van een partij die dronken was van macht. Dat zagen de kiezers blijkbaar ook.

Wat kunnen de Democraten de komende jaren uitrichten?

DROZDIAK: Doordat ze zowel het Huis als de Senaat domineren, krijgen ze de leiding over de verschillende vaste commissies en hebben ze het recht om getuigen onder ede te horen en onderzoeken te starten. Dat zal zeker gebeuren. Er zullen waarschijnlijk onderzoeken komen naar de fraude bij contracten voor de wederopbouw in Irak. Waar zijn al die miljarden dollars gebleven? Ook andere onderzoeken die in het verleden door de Republikeinen zijn geblokkeerd, kunnen nu alsnog doorgaan.

En Irak zelf?

DROZDIAK: Zeker met Bob Gates, de nieuwe minister op Defensie, zal de regering vooral zoeken naar een manier om Irak zo soepel mogelijk te kunnen verlaten. In de komende zes maanden zal de eerste beweging komen en daarna zullen de eerste troepen, verwacht ik, worden teruggetrokken. Maar vergeet niet dat het in Afghanistan ook heel slecht gaat. De vraag is dus of troepen naar huis komen of dat ze naar Afghanistan worden overgeplaatst.

Zal Gates een andere koers voorstaan?

DROZDIAK: Gates ken ik van de Council on Foreign Relations, waarvan we beiden lid zijn. Toen hij afgelopen jaar een studiegroep over Iran leidde, bleek hij groot voorstander van dialoog met Iran. Als de regering zich meer bereid zal tonen om met vijanden als Syrië en Iran rond de tafel te gaan om over Irak te praten, is dat een flinke verandering van ons buitenlands beleid.

Gates is bovendien lid van de commissie van oud-minister van Buitenlandse Zaken James Baker, die de president binnenkort zal adviseren over het Irakbeleid. Ik heb begrepen dat die commissie zal adviseren om een grote conferentie met alle buurlanden van Irak te beleggen. Turkije, Jordanië, Saudi-Arabië, maar ook Syrië en Iran zouden met de Verenigde Staten rond de tafel moeten om voorbereid te worden op een Amerikaanse troepenterugtrekking en duidelijk te maken dat deze buurlanden nu zelf medeverantwoordelijk worden voor de toekomst van Irak.

Het is aan president Bush om uiteindelijk te besluiten of hij de conclusies wil accepteren, maar dat een van de commissieleden nu minister van Defensie is, betekent dat de aanbevelingen meer serieus genomen zullen worden dan onder de vorige minister. Rumsfeld zou de commissie waarschijnlijk de nek hebben omgedraaid.

Advertenties

About this entry