Te eerlijk voor de politiek (Knack, 28 februari 2007)

Een nieuwe documentaire over Ralph Nader rijt oude wonden open. Is hij in 2008 opnieuw presidentskandidaat?Toegegeven, het was een voorstelling midden op de dag. Maar waar bij An Inconvenient Truth, de klimaatdocumentaire van Al Gore, lange rijen jonge mensen ongeduldig wachtten tot ze naar binnen konden, bestond het publiek voor de documentaire An Unreasonable Man, over voormalig presidentskandidaat Ralph Nader, vorige week in New York uit zeven bebaarde oude mannen en één journalist. Bij Al Gore werd tijdens de film in de zaal af en toe een steunbetuiging gescandeerd of onstuimig geapplaudisseerd, bij Ralph Nader bleef het akelig stil.

Vreemd is dat niet. Nader wordt door fanatieke Democraten in de Verenigde Staten verantwoordelijk gehouden voor niet minder dan de oorlog in Irak, de opwarming van de aarde en de explosie van de wereldwijde armoede. Als hij bij zijn gooi naar het presidentschap namens de Green Party in 2000 niet duizenden stemmen bij de Democratische kandidaat Al Gore had weggekaapt, dan was George W. Bush niet aan de macht gekomen en had de wereld er een stuk rustiger bij gelegen. Nader, vinden die Democraten, had zich op het laatste moment uit de race moeten terugtrekken en zijn volgelingen moeten uitleggen dat er wel degelijk een verschil bestond tussen Bush en Gore.

Maar Nader trok zich niet terug en bleef tot het einde volhouden dat beide kandidaten inwisselbare stromannen van hetzelfde bedrijfsbelang waren. Hij had het recht, zei hij, om deel te nemen aan de presidentsverkiezingen en spande zich bovenal in om niet genegeerd te worden. Maar voor officiële verkiezingsdebatten werd hij niet uitgenodigd. Die worden immers, concludeerde hij na afloop, georganiseerd door hetzelfde vermaledijde bedrijfsleven dat de Amerikaanse politiek al zo lang in de tang heeft.

Jarenlang bestreed Nader tamelijk succesvol die grote bedrijven. Persoonlijk zorgde hij ervoor dat er veiligheidsgordels en airbags in Amerikaanse auto’s kwamen, dat er wetten tegen luchtvervuiling werden aangenomen en dat bepaalde voedingsproducten gezonder werden. Het tijdschrift The Atlantic Monthly riep hem in december 2006 uit tot een van de honderd meest invloedrijke Amerikanen: ‘Hij maakte de auto’s waarin we rijden veiliger en dertig jaar later maakte hij George W. Bush president.’

In An Unreasonable Man wordt geprobeerd Naders kandidatuur in 2000 in een bredere context te plaatsen om zijn maatschappelijke erfenis veilig te stellen. Uitgebreid wordt stilgestaan bij de smeercampagne die autoproducent General Motors (GM) eind jaren zestig tegen Nader begon. Uiteindelijk heeft GM 425.000 dollar moeten betalen, waarmee de held van de Amerikaanse consument het aantal medewerkers van zijn non-gouvernementele organisaties, Nader’s Raiders genoemd, kon uitbreiden.

Dagelijks ontving Nader in die tijd brieven van Amerikanen die zich door bedrijven of de overheid benadeeld voelden. En onder de Democratische president Jimmy Carter werd zijn stem tot in het Witte Huis gehoord. Enkelen van zijn getrouwen kregen zelfs hoge functies in de regering. Zelf sloeg de compromisloze Nader die altijd af.

Het tij keerde bij de entree van de neoconservatief Ronald Reagan in 1981. De Democraten probeerden met meer conservatieve standpunten kiezers bij Reagan los te weken en Nader paste niet in die strategie. De partij negeerde hem volkomen. Dat isolement leidde uiteindelijk tot zijn kandidatuur in 2000. Het tweede uur van de documentaire gaat geheel over die campagne. Aanvankelijk had hij nog bekende televisiesterren aan zijn zijde en lukte het hem zelfs om de New Yorkse evenementenhal Madison Square Garden vol te krijgen. Maar toen de strijd verengde tussen Gore en Bush, lieten zelfs Nader’s Raiders de oude baas vallen. Ze waren het in veel opzichten met zijn standpunten eens, maar ze wilden een presidentschap van Bush niet riskeren.

Net als Al Gore met An Inconvenient Truth beleeft Nader dezer dagen door de documentaire een soort comeback. Vrijwel elk politiek discussieprogramma op televisie heeft de weinig flexibele asceet al te gast gehad. De Democraten houden hun hart vast, want Nader sluit een nieuwe kandidatuur bij de presidentsverkiezingen in 2008 niet uit. Volgens tv-komiek Jay Leno zou Nader daarmee geschiedenis schrijven. ‘Hij zou de eerste persoon ooit zijn die vier keer kandideert voor het presidentschap in hetzelfde pak.’

DOOR PETER VERMAAS

Advertisements

About this entry