Raak geschoten (De Groene Amsterdammer, 9 november 2007)

FOTOGRAFIE Robert Capa

DOOR PETER VERMAAS

Sinds de jaren zeventig is er discussie over de echtheid van een van de beroemdste oorlogsfoto’s aller tijden. Loyalist Militiaman at the Moment of Death, beter bekend als De vallende soldaat, van Robert Capa zou in scène zijn gezet. De foto, gemaakt op 5 september 1936 in het plaatsje Cerro Muriano tijdens de Spaanse burgeroorlog, is volgens de critici te mooi om echt te zijn. Geen oorlogsfotograaf slaagde er ooit nog in om van zo dichtbij vast te leggen hoe een soldaat een vijandige kogel door zijn kop krijgt en ineenzijgt.

In het New Yorkse International Center of Photography (icp), opgericht door Capa’s jongere broer Cornell, is de foto sinds vorige maand middelpunt van de tentoonstelling This Is War! Robert Capa at Work. Hij hangt tussen alle andere beelden die Capa diezelfde septemberdag in Cerro Muriano maakte. Het was een rustige dag, zo blijkt. Capa maakte wat kiekjes waarop zijn helden over greppels springen, in fel zonlicht bijkans juichend poseren met hun geweren en bovenal lijken te genieten van een relatief rustige dag aan het front. Dan opeens, tijdens de door de strijdende partijen doorgaans gerespecteerde siësta, wordt de groep verrast door vijandig vuur. Als de fotograaf toevallig zijn camera richt op Frederico Borell krijgt de man een kogel door het hoofd en drukt Capa af.

Hoewel een Spaanse documentairemaker onlangs op grond van nieuw forensisch onderzoek opnieuw beweerde dat de foto niet echt kán zijn, is de context waarbinnen het icp het beeld laat zien tamelijk overtuigend. Bijna alle foto’s van die dag zijn strak van compositie, terwijl De vallende soldaat in alles toevallig en gehaast oogt. De soldaat stort uiterst links in het kader ter aarde in een lichaamspose die een levend mens onmogelijk kan veinzen. Zijn schoenen staan maar half op de foto en zelfs de voor fotografen altijd aantrekkelijke harde schaduw valt net uit het beeld. Geen mooie foto eigenlijk, maar wél op het juiste moment geschoten.

In New York wordt niet alleen werk uit Spanje getoond. Ook Capa’s beroemde foto’s van de landing in Normandië (1944) en beelden uit de Chinees-Japanse oorlog (1938) zijn te zien. De foto’s uit Azië zijn het minst bekend, maar overtuigen het meest. In die tijd lijkt Capa iets meer aan de verbeelding te willen overlaten. De foto’s zijn minder hard en daardoor minder documentair dan het eerdere werk, maar vanuit esthetisch oogpunt interessanter, want mysterieuzer. Beide stijlen komen samen in beelden van het eind van de Tweede Wereldoorlog in Leipzig. Gruwelijk maar mysterieus en strak van compositie is de foto van een Amerikaanse soldaat die door een Duitse sluipschutter is omgelegd. Het lijk is nog vers: het bloed uit het hoofd sijpelt langzaam over de parketvloer. Weer was Robert Capa er op het juiste moment bij.

Robert Capa, This is War! Robert Capa at Work

International Center of Photography, New York

Tot 6 januari 2008

Advertenties

About this entry