Amerika’s pastor (De Groene Amsterdammer, 16 januari 2009)

RICK WARREN VERKOOPT HET GELOOF

De keus voor dominee Rick Warren voor het openingsgebed bij de inauguratie kwam Barack Obama in eigen gelederen op zware kritiek te staan. Maar ook Warrens volgelingen waren ontzet. ‘Pastor Rick’ is de Obama van rechts.

DOOR PETER VERMAAS

HET WAS MAART 2008 en in Kigali zag het wit van de Amerikanen. In het grootste hotel van de stad, het Serena Hotel, had dominee Rick Warren met entourage zijn intrek genomen. Kwartiermakers van zijn Saddleback Church uit Orange County, Californië, waren toen al ruim een week aanwezig om het bezoek van de christelijke superster voor te bereiden. Het voetbalstadion waar Warren zou preken moest geïnspecteerd en in nauwe samenspraak met het Witte Huis van George Bush werd een conferentie over christelijke ontwikkelingshulp voorbereid. Een zware overheidsdelegatie was vanuit Washington helemaal naar Rwanda gevlogen om te zien welke megalomane projecten ‘Pastor Rick’ nu weer had opgevat. Ze zouden zien hoe hij via kerken hiv/aids-medicamenten liet verspreiden. Want kerken, zei hij, die heb je overal en moet je gebruiken.

‘De kerk’, peptalkte Warren aan de rand van het zwembad, ‘is de meest globale organisatie op de planeet en spreekt meer talen en is in meer landen vertegenwoordigd dan de Verenigde Naties. Er zijn zeshonderd miljoen boeddhisten in de wereld, achthonderd miljoen hindoes en een miljard moslims. Maar er zijn 2,3 miljard mensen die zeggen dat ze volgelingen van Jezus zijn. Dat is één op de drie mensen! Het werkelijke aantal atheïsten is buiten Europa en Manhattan tamelijk klein.’

Die laatste opmerking was voor mij. Ik woonde in Manhattan en was een van de weinige journalisten in Warrens gevolg die niet voor een christelijk medium werkten. Na een intensief antecedentenonderzoek door een Texaanse reclameman die zich heeft toegelegd op de public relations van God, kreeg ik toestemming me bij de mediadelegatie van Warren aan te sluiten. Ik mocht hem een paar dagen volgen en kreeg hem uitgebreid te spreken omdat ik meer wilde begrijpen van zijn tot Nederland maar beperkt doorgedrongen wereldwijde populariteit.

Sinds de illustere Billy Graham een jaartje ouder is geworden – en volgens boze tongen in North Carolina Ezechiel niet meer van Korintiërs onderscheiden kan – is Warren de beroemdste en meest invloedrijke dominee van de Verenigde Staten. Hij wordt, net als Graham in betere tijden, ‘America’s pastor’ genoemd. Al twee keer stond hij op de cover van Time Magazine, meest recent afgelopen augustus toen hij in zijn kerk de presidentskandidaten Obama en McCain te gast had voor het allereerste dubbeloptreden tijdens de verkiezingscampagnes.

Maar anders dan Graham is Warren niet bekend geworden door de televisie. Hij schreef een boek. Van The Purpose Driven Life, een ronkend christelijk zelfhulpboek dat in 2002 verscheen, gingen wereldwijd meer dan veertig miljoen exemplaren over de toonbank. Het boek werd in 93 talen vertaald en is, aldus Warrens pr-man, die als rechtschapen evangelical Gods woord als getrouwe geschiedschrijving ziet, daarmee ‘na de Bijbel een van de bestverkochte non-fictieboeken uit de geschiedenis van de boekdrukkunst’.

Met de opbrengst van het boek probeert Warren de wereld te redden. Op uitnodiging van president Kagame kwam hij daarom naar Rwanda. Het land moest, zo besloten de ongelovige president en de dominee, een ‘Purpose Driven Nation’ worden. Na een vrolijke aftrap in het stadion van voetbalvereniging Armée Patriotique Rwandaise FC werden gedurende veertig dagen met honderdduizenden christenen overal in het land bijeenkomsten belegd om Rwanda en de Rwandezen meer richting te geven. De evenementen werden veelal geleid door lokale voorgangers die met de geregistreerde merknaam ‘Purpose Driven’ binnen Warrens franchise overal kerken uit de grond gestampt hadden. Sinds de genocide van 1994 doet de protestantse kerk het goed in Rwanda. En Warrens Saddleback Church, een multinationale onderneming met een jaarlijkse begroting die in de tientallen miljoenen euro’s loopt, heeft daar optimaal van geprofiteerd.

Vanuit Californië biedt Saddleback een church in a box met adviezen en middelen voor een betere kerkorganisatie, een school in a box met onderwijsmaterialen, een clinic in a box met onder meer malaria- en aidsmedicamenten, en zelfs business in a box om via kerken de ondernemersgeest in arme regio’s te versterken. Iedereen mag meedoen, en of je nu protestant, katholiek, moslim of ongelovig bent, iedereen krijgt er bij de ontwikkelingshulp van Rick Warren een stichtelijk woord gratis bij. ‘Het is niet slechts mijn doel om mensen met hun acute nood te helpen, maar ook om ze Gods doel voor hun leven uit te leggen’, bezwoer Warren in de marge van een van de bijeenkomsten in Rwanda.

Net als voornoemde Graham weet Warren minstens zo veel van marketing als van het geloof. Zijn theologie is eenvoudig (‘Little faith + Big God = Huge results’ luidt een van de artikelen op zijn website) en zijn kerken zijn gebouwd op minutieus marktonderzoek. Dominees zijn tenslotte ondernemers die, aldus Warren, ‘op de vrije markt van ideeën vechten om iedere dolende ziel’. ‘Als Saddleback een bedrijf was’, schreef het zakenblad Forbes een paar jaar terug, ‘dan zou haar invloed vergelijkbaar zijn met die van Dell, Google of Starbucks.’

Volgende week treedt Rick Warren definitief in de voetsporen van de oude Graham. Bij de inauguratie van president Barack Obama zal hij het openingsgebed uitspreken. Graham deed dat in het verleden op de eerste werkdag van Bill Clinton en bij de installatie van George Bush senior. Ook eerdere presidenten, zowel Republikeinen als Democraten, maakten bij officiële gelegenheden van zijn diensten gebruik. Voor iedereen was Graham de min of meer acceptabele dominee: een christelijke populist die hel noch verdoemenis, maar voorspoed en liefde preekte. Ook hij was tegen abortus en het homohuwelijk, maar anders dan de scherpslijpers Pat Robertson en Jerry Falwell hield Graham zich in de cultural wars tussen liberals en conservatives over ethische kwesties vaak op de vlakte.

Tegen Grahams hand-en-spandiensten voor verschillende presidenten is in progressieve kring nooit enig substantieel bezwaar aangetekend, maar Obama’s aankondiging dat juist Warren tijdens de inauguratie zou voorgaan in gebed leidde onder Democraten tot een golf van verontwaardiging. Hoe kon de Democraat kiezen voor een dominee die zo uitgesproken tegen abortus is en zich in het verleden beledigend over homoseksuelen heeft uitgelaten? Op de dag dat Obama tot president werd verkozen won christelijk rechts nota bene dankzij de actieve steun van Warren het referendum in Californië over ‘Proposition 8’, waarmee het daar kortstondig geldende homohuwelijk alsnog getorpedeerd werd. Vrouwenactivisten en homoseksuelen binnen de Democratische Partij voelden zich verraden door de nieuwe president en veel Europese kranten namen de verbolgen reacties op Warren klakkeloos over. Is dit de change die Obama beloofd had?

Wat die kranten er niet bij vertelden is dat Warren niet alleen onder vuur lag bij Democraten. Ook zijn eigen achterban, de conservatieve evangelicals die bij de laatste verkiezingen in meerderheid Republikeins stemden, was buitengewoon ontstemd dat hij de uitnodiging van de aanstaande president geaccepteerd had. Hoe kon de populairste evangelische dominee van de Verenigde Staten, die in 2004 nog een officiële stemverklaring voor George Bush afgaf, nu in zee gaan met een van de felste voorstanders van het recht op abortus die ooit het Witte Huis bewoond hebben? Wat de kranten óók niet vertelden, was dat Warren zich zou beperken tot het openingsgebed en dat de linkse burgerrechtendominee Joseph Lowery, een voorstander van het homohuwelijk, de minstens zo belangrijke zegening verzorgt.

Links én rechts Amerika waren ontzet – wat op zich een eerste verdienste genoemd kan worden van de man die al tijdens de campagnes zei een eind te willen maken aan de oorlogen tussen liberals aan de ene kant en conservatives aan de andere. Terwijl de twee kampen zich nog in de loopgraven van de culturele oorlog bevinden, doet Obama juist een poging daar boven te staan. Via Warren zoekt Obama niet alleen strategisch nuttige toenadering tot miljoenen Amerikanen die niet op hem gestemd hebben, maar beloont hij ook een dominee die zich doelbewust de laatste jaren minder polariserend heeft opgesteld dan liberale media het dezer dagen doen voorkomen. Want de boodschap van Warren is vanuit rechts bezien niet veel anders dan die van Obama op links: integratie met behoud van eigen identiteit. Oftewel: sta voor je zaak, maar probeer de verlammende culturele oorlogen te vergeten en maak goede afspraken over (christelijke) kwesties die links en rechts binden.

Warren behoort tot een nieuwe generatie evangelicals die juist iets toleranter is jegens andersdenkenden. Terwijl voor de tot voor kort alom aanwezige Pat Robertson en Jerry Falwell politiek een invuloefening was die beperkt bleef tot een opvatting over abortus, stamcelonderzoek of homorechten, hebben mensen als Warren het debat verbreed met minder polariserende thema’s als klimaatverandering en armoede en daarmee vooral naar de Democraten een handreiking gedaan. Obama heeft zijn winst bij de verkiezingen deels te danken aan kiezers die de eendimensionale nadruk op de stokpaardjes van Robertson en Falwell wilden doorbreken.

‘De laatste twintig, dertig jaar’, verzuchtte Warren, ontbijtend met de meereizende journalisten in Rwanda, ‘hebben we de politisering van de kerk toegestaan. Maar de kerk moet boven de politiek staan. Ik buig niet naar links en niet naar rechts – ik ben er voor het hele spectrum.’ Daarom ook, legde hij uit, had hij Obama al verschillende keren in zijn kerk over de vloer gehad. ‘Natuurlijk zijn er wezenlijke thema’s waarover we het oneens blijven, maar dat betekent niet dat we over andere dingen geen overeenstemming kunnen vinden.’ In de Bijbel, zei hij later op de dag tijdens een interview met The Christian Broadcasting Network, de televisiezender van Pat Robertson, gaat het helemaal niet over abortus of homoseksualiteit. ‘Jezus sprak tien keer meer over armoede dan over de issues waar het de laatste jaren vaak over gegaan is.’

Half december verspreidden de Texaanse woordvoerders van God een kort persbericht waarin Pastor Rick reageerde op de ophef over zijn aanstaande gebed bij de inauguratie. Hij complimenteerde aanstaand president Obama voor zijn moed om voor ‘zijn historische inauguratie’ mensen uit te nodigen ‘met wie hij het niet op ieder issue eens is’. Links en rechts moeten begrijpen dat het in de eerste plaats om Amerika draait. ‘De Bijbel roept ons op om te bidden voor onze leiders. Ik ben vereerd dat ik de kans krijg te bidden om Gods zegen voor het ambt van president (…) en de Heer te vragen om wijsheid voor de leiders van Amerika in deze cruciale tijd in de geschiedenis van onze natie.’ Little Obama + Big Warren = Huge Change. © PETER VERMAAS / De Groene Amsterdammer

Advertenties

About this entry